Toggle navigation

Het hulpverlenende aanbod van de gemeenschapsinstellingen vormt bij voorkeur een tijdelijk en afgebakend onderdeel van een bredere interventie voor jongeren bij wie de bescherming van de eigen integriteit of van de maatschappij min of meer in het geding is.

De publieke jeugdinstellingen vervullen hun functies van oriëntatie, time-out, observatie, begeleiding en behandeling in een residentiële setting, waarbij de vrijheid van de jongere wordt beperkt. Dit komt onder meer tot uiting door:

  • een gesloten infrastructuur;
  • veiligheidsprocedures en –opleiding voor het personeel;
  • een sterk uitgebouwd toezicht;
  • het hanteren van strikte en uniforme regels op het vlak van uitgaan en verlof.

In het omgaan met norm-overschrijdend gedrag beogen de instellingen een dubbele focus: ze richten zich zowel op het beheersen van risico’s als op het bevorderen van de levenskwaliteit van de jongere en zijn omgeving. Ze gaan ervan uit dat beide oriëntaties elkaar wederzijds versterken en dat hun aanbod hierdoor aan kracht wint.

De gemeenschapsinstellingen zijn regionaal georganiseerd. Ze bieden pedagogische hulpverlening aan jongeren bij wie beveiligde opvang binnen een structurerend en vrijheidsbeperkend kader tijdelijk noodzakelijk is. Deze hulpverlening maakt deel uit van een breder hulptraject dat erop gericht is jongeren terug te integreren in de samenleving met haar geldende waarden en normen. De hulpverlening in de gemeenschapsinstellingen moet er uiteindelijk toe leiden dat de jongere en zijn context een beter toekomstperspectief ontwikkelen.

De gemeenschapsinstellingen bestaan uit de volgende instellingen:

  • gemeenschapsinstelling De Kempen: met campussen De Hutten en De Markt in Mol;
  • gemeenschapsinstelling De Zande: met campussen Beernem, Ruiselede en Wingene;
  • gemeenschapsinstelling De Grubbe in Everberg;
  • het Vlaams detentiecentrum de Wijngaard in Tongeren.
Tabel: Capaciteit gemeenschapsinstellingen
  De Hutten De Markt Beernem Ruiselede Wingene De Grubbe  
Jongens, open - 72 - 54 - - 126
Jongens, gesloten 40 - - - 36 40 116
Meisjes, open - - 10 - - - 10
Meisjes, gesloten - 10 36 10 - - 56
  40 82 46 64 36 40 309

Op 15 juli 2015 verhuizen 27 jongeren van het gesloten regime in campus Ruiselede naar de nieuwe campus Wingene. Op 1 oktober 2015 worden in campus Wingene 9 nieuwe plaatsen voor jongens in een gesloten regime en in campus Ruiselede 10 nieuwe time-outplaatsen voor meisjes in een gesloten regime in gebruik genomen.

Tabel: Aantal opnames per campus in 2015
  De Hutten De Markt Beernem Ruiselede Wingene De Grubbe
  Gesloten Open Gesloten Open Gesloten Open Gesloten Gesloten Gesloten
Meisjes - - 217 19 80 - 29 - -
Jongens 117 350 - - - 301 7 72 339

De gemeenschapsinstellingen organiseren 40 time-outplaatsen: voor gesloten meisjes 10 in campus De Markt en m.i.v. 1 oktober 2015 eveneens 10 in campus Ruiselede, voor open jongens 10 in campus Ruiselede en 10 in campus De Markt.

Volgende tabel geeft de gemiddelde verblijfsduren. Het betreft hier de totale gemiddelde verblijfsduur van de VOS- en MOF-maatregelen, zonder onderscheid naar de functies oriëntatie, time-out, observatie, begeleiding en behandeling.

Tabel: Gemiddelde verblijfsduur (in dagen) per campus
  De Hutten De Markt Beernem Ruiselede Wingene De Grubbe
  Gesloten Open Gesloten Open Gesloten Open Gesloten Gesloten Gesloten
VOS 66 65 13 193 89 46 13 80 -
MOF 140 90 13 224 165 125 115 146 38

Alle gemeenschapsinstellingen bieden een onderwijsaanbod voor de jongeren dat bestaat uit algemene vakken en – behalve voor gemeenschapsinstelling De Grubbe – praktijkvakken.

Onderstaande tabel geeft weer voor hoeveel jongeren het uitstroomperspectief binnen de algemene vorming kan worden bepaald (traject voltijds of deeltijds schoollopen, zelfstandigheid, anderstaligen of individuele aandacht) en voor hoeveel jongeren dit kan voor het praktijkonderwijs.

Tabel: Aantal afgesloten dossiers per soort onderwijstrajectprofiel en per campus/regime
  De Hutten De Markt Beernem Ruiselede Wingene De Grubbe
  Gesloten Open Gesloten Open Gesloten Open Gesloten Gesloten Gesloten
Algemene vorming 68 83 - 13 41 65 8 37 290
Praktische vorming 67 79 - 13 41 64 8 37 -
Geen vorming 51 258 219 12 28 235 36 14 56

Voor sommige leerlingen is geen uitstroomperspectief bepaald. In de tabel zitten zij vervat onder ‘Geen vorming’. Dit heeft meerdere redenen: 

  • Een aantal leerlingen is maar voor korte tijd geplaatst. In gemeenschapsinstelling De Grubbe zijn dit o.a. de jongens wiens plaatsing na de eerste 5 dagen niet verlengd wordt;
  • Voor jongeren in een time-out-leefgroep wordt het uitstroomperspectief niet bepaald;
  • Er zijn leerlingen die (op het einde van hun verblijf) extern schoollopen. Zij volgen dan geen lessen meer in de instelling;
  • Een (kleinere) groep van leerlingen wordt enkel gedurende de zomervakantie geplaatst. Hier kan geen contact opgenomen worden met school of CLB om het uitstroomperspectief te bepalen. In de praktijk nemen zij wel deel aan de lessen in de instelling;
  • Een aantal leerlingen in de categorie ‘Geen vorming’ is het gevolg van problemen met de vervanging van de leerlingbegeleider. Deze bepaalt - na een uitgebreide intake met leerling, school en CLB - het uitstroomperspectief van de leerling. Bij langdurige afwezigheid van deze functie glippen een aantal leerlingen door de mazen van het net, wordt hun uitstroomperspectief niet bepaald en staan ze geregistreerd onder ‘Geen vorming’.
De uithandengeving

De uithandengeving is een beslissing van de jeugdrechter ten aanzien van jongeren die na de leeftijd van 16 jaar, en vóór hun 18de,  een als misdrijf omschreven feit plegen, en die na een grondig expertise-onderzoek beschouwd worden als niet langer vatbaar voor de maatregelen die de jeugdrechter kan opleggen. In dergelijke gevallen kan de jongere berecht worden als een volwassene.

Sinds 1 januari 2015 worden  vrijheidsberovende maatregelen na een uithandengeving uitgevoerd door de Vlaamse overheid in het Vlaams detentiecentrum De Wijngaard, dat behoort tot de afdeling Gemeenschapsinstellingen binnen Jongerenwelzijn. In de loop van 2015 verblijven daar 17 jongeren met het statuut van uithanden gegevene. Acht van hen zijn bij opname minderjarig, negen blijken al meerderjarig bij aankomst in de inrichting. *

*De leeftijdgrens voor VDC De Wijngaard is beperkt van 16 jaar tot 23 jaar. Wie na zijn 23ste nog verder gedetineerd blijft, wordt overgebracht naar een penitentiaire inrichting.

De tabel hieronder toont in welk jaar de jongeren zijn opgenomen die in 2015 de populatie van VDC De Wijngaard uitmaken.

Jaar van opname in het VDC 
2010 2011 2012 2013 2014 2015 Totaal
1 0 3 2 5 8 19*

* 2 jongeren zijn 2 x opgenomen

Veruit de meeste uithanden gegeven jongeren worden naar VDC De Wijngaard verwezen door de rechtbank van het arrondissement Antwerpen.

Bevoegde rechtbank
Antwerpen Brugge Brussel Dendermonde Gent Leuven Totaal
10 1 1 2 2 1 17

De helft van de veroordeelde  populatie heeft een gevangenisstraf van 5 jaar of meer.

Strafmaat
< 5 jaar 5 tot 10 jaar >10 jaar probatie voorlopig gehecht Totaal
5 3 2 1 7 18*

*1 jongere met een dubbele hechtenistitel.